الشيخ محمد علي الگرامي
362
استفتائات ( 1382 ش ) ( فارسى )
رفتار با نامحرمان نبوده است . از سوى ديگر بسيار بعيد است گفته شود اين سيره به عصر امامان عليه السلام متصل نيست و بطور ناگهانى پس از دوران ايشان پيدا شده است . كاوشها نشان مىدهد به استثناى يكى دو صده اخير هر چه مسلمانان از صدر اسلام دور تر شدهاند در امر حجاب شدت عمل و غيرت بيشترى نشان دادهاند تا جاييكه در پارهاى موارد منجر به پردهپوشى - نقاب زنى و محبوسيت زنان شده است . حال چگونه مىتوان گفت در مورد مادران همسران عكس اين واقعيت رخ داده است ؟ بنابراين اگرچه آيه يا روايتى دال بر محرميت مادر زن در دست نيست ولى نمىتوان از اين سيره عملى مستمر و دامنهدر نيز چشم پوشيد . اقول : در مقام پاسخ به اين سخنان توجه به چند نكته حائز اهميت است . اول آنكه محقق محترم در نوشتار خود فرمودند : چنانچه از عبارت فخرالمحققين استفاده مىشود باور همه امت و فقهاى فريقين محرميت مادر زن نسبت به داماد است ! بايد بگوييم همانگونه كه قبلًا ذكر شد متقدمين از فقهاى اماميه كه ممكن است فتاواى آنها در جهت تحقق شهرت فتوايى يا اجماع ارزشمند باشد نوعاً متعرض مسأله نگاه كردن داماد به مادر زن نشدهاند . بعنوان نمونه در نهايه شيخ يا خلاف و مبسوط يا مقنعه مفيد و مقنع صدوق يا انتصار سيد مرتضى و امثال آن اصلًا مسأله نگاه كردن مطرح نيست بلكه تنها مسأله حرمت ازدواج با مادر زن عنوان نشده است . و البته اگر در كلام بعضى از فقهاى متأخر مانند فخر المحققين يا فقهاى بعد از او مثل صاحب جواهر نسبت به نگاه كردن داماد به مادر زن مطلبى